- Η ΧΑΟΤΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΤΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΜΕ ΒΙΒΛΙΚΟ Ή ΜΕ ΑΡΙΣΤΕΡΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ):
Κατά τού Ρατσισμού και τής Ξενοφοβίας
ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Εν Αθήναις τη 24η Νοεμβρίου 1999
(Mε αφορμή την Συνέντευξη Τύπου επ’ ευκαιρία της εκστρατείας για την ένταξη των Προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση):
‘’...Ο Κύριος μας εδίδαξε ότι το μοναδικό κριτήριο για να είναι ο κάθε άνθρωπος δίπλα Του, στον χώρο της αιώνιας και παντοτινής αγαλλίασης, είναι η Αγάπη. Ειδικότερα ο Σωτήρας μας μας εδίδαξε ότι, ως Χριστιανοί, πρέπει να αισθανόμαστε την ανάγκη να είμαστε πηγές απεριόριστης Αγάπης προς τον πλησίον, ιδιαίτερα τον εμπερίστατο, ειδικότερα δε τον «ξένο», τον οποίο καλούμεθα να «συναγάγουμε» και να φροντίσουμε (Ματθ. κε’, 3 εξ.). Ο χριστιανός δεν αρκείται σε μια παθητική ανεκτικότητα της ετερότητας του ξένου, αλλά προχωρεί σε μια δυναμικιή κατάφαση του προσώπου του, εκφραζόμενη σε κοινωνία αγάπης. Είναι Εντολή του Θεού να αντιμετωπίζουμε τους ξένους που έρχονται στη χώρα μας ωσάν να ήσαν αυτόχθονες και να τους αγαπούμε όπως τον ίδιο τον εαυτό μας (Λευιτικόν, ΙΘ, 33-34). Η Αγάπη μας προς αυτούς δεν έχει χαρακτήρα συναισθηματικό, ανθρωπιστικό ή ηθικιστικό, αλλά είναι έκφραση του χριστιανικού τρόπου υπάρξεως και ζωής, όπως μας τον υπέδειξε ο Θεός της Αγάπης…’’
(https://www.oodegr.com/oode/koinwnia/koinwnia/metanastes_2.htm)
Η φιλοξενία στην αρχαία Ελλάδα – Όταν οι «αντιρατσιστές» ανατρέχουν στο παρελθόν…
Ένα από τα συνήθη επιχειρήματα των επαγγελματιών «φιλάνθρωπων», «ανθρωπιστών» και «αντιρατσιστών», όταν θέλουν να καταδείξουν την «ξενοφοβία» και τον «ρατσισμό» των σύγχρονων Ελλήνων, που επιμένουν να αρνούνται την κατάληψη της Ελλάδος από τις ορδές των τριτοκοσμικών λαθρομεταναστών, είναι αυτό που κάνει επίκληση του θεσμού της φιλοξενίας στην αρχαία Ελλάδα.
Υποστηρίζουν λοιπόν, πως οι αρχαίοι Έλληνες ήταν κατ’ εξοχήν φιλόξενοι άνθρωποι κι ότι ο θεσμός της φιλοξενίας, πέραν του ότι αποτελούσε ηθικό χρέος, προστατεύονταν κι απ’ τον Ξένιο Δία. Αυτό, σε πλήρη αντίθεση με τους «ρατσιστές» Νεοέλληνες, οι οποίοι αρνούνται -τι θράσος!- να «φιλοξενήσουν» μερικά εκατομμύρια λαθρομεταναστών.
Όμως, όπως και στην περίπτωση με την πετσοκομμένη ρήση του Ισοκράτη («Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας»), έτσι κι εδώ προβάλλεται η μισή αλήθεια -και η μισή αλήθεια είναι χειρότερη απ’ το ψεύδος…
Πράγματι, ο θεσμός της φιλοξενίας στην αρχαία Ελλάδα, ήταν ιερός και προστατεύονταν από τον Ξένιο Δία. Υπήρχε μάλιστα και συγκεκριμένο τυπικό, κατά την υποδοχή, διαμονή και αναχώρηση του φιλοξενούμενου, ενώ υπήρχε και η «δημοσία ξενία», όπου την φιλοξενία αναλάμβανε η πόλη, παρέχοντας στους ξένους διαμονή και τροφή στους «ξενώνες» της. Κάπου εδώ, σταματά η αλήθεια των «αντιρατσιστών» και συνεχίζει το ψεύδος διά της αποσιωπήσεως της υπόλοιπης αλήθειας…
Ως ξένος, στην κλασική αρχαία Ελλάδα, κατά κανόνα εννοούνταν, όχι ο αλλοδαπός κι αλλόφυλος, αλλά ο Έλληνας που κατοικούσε σε άλλη πόλη. Οι αλλόφυλοι, προσδιορίζονταν με τον πασίγνωστο περιφρονητικό όρο «βάρβαροι». Αλλά κι όταν ακόμη προσδιορίζονταν ως ξένοι, ο όρος λάμβανε και πάλι την αρνητική σημασία του βάρβαρου, του εχθρού (π.χ. οι Σπαρτιάτες «ξείνους γὰρ ἐκάλεον τοὺς βαρβάρους» [Ηρόδοτος, «Ιστορίαι – Καλλιόπη», 11]) και είναι επίσης γνωστό τι γνώμη είχαν οι αρχαίοι Έλληνες, για όσους δεν ανήκαν στη φυλή τους: «Πας μη Έλλην, βάρβαρος». Όπως δε αναφέρει κι ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός, Πολύβιος («Ιστορίαι», Θ’), οι Έλληνες πολεμούσαν «διαγωνιζόμενοι πρὸς τοὺς βαρβάρους ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλλήνων ἀσφαλείας». Είναι επίσης χαρακτηριστικό, ότι οι αλλοεθνείς αποκλείονταν κι απ’ τους Ολυμπιακούς Αγώνες («οὐ βαρβάρων ἀγωνιστέων εἶναι τὸν ἀγῶνα ἀλλὰ Ἑλλήνων» [Ηρόδοτος, «Ιστορίαι – Τερψιχόρη», 22]), όπου δικαίωμα συμμετοχής είχαν μόνον όσοι αποδείκνυαν ότι ήταν Έλληνες.
Η φιλοξενία λοιπόν, αφορούσε κατά βάση Έλληνες, ενώ δεν ήταν χωρίς όρους, περιορισμούς και υποχρεώσεις. Στην Σπάρτη μάλιστα, υπήρχε και νόμος περί «ξενηλασίας» (Ξενοφώντος «Λακεδαιμονίων Πολιτεία»), ενώ ο Ηρόδοτος («Ιστορίαι – Κλειώ», 65), αναφέρει ότι οι Σπαρτιάτες ήταν «ξείνοισι ἀπρόσμικτοι».
Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με τα μέτρα και τα σταθμά των «αντιρατσιστών», οι αρχαίοι Έλληνες, όχι μόνο φιλόξενοι δεν ήταν έναντι των αλλοεθνών, αλλά «ρατσιστές» και «εθνίκια» του κερατά!
Υπάρχει όμως και συνέχεια…
Ακόμη κι αν δεχθούμε ότι η φιλοξενία μπορούσε να αφορά και τους αλλοεθνείς, υπήρχε μια πολύ σημαντική παράμετρος, την οποία οι «ανθρωπιστές», παραβλέπουν: Η φιλοξενία δεν διαρκούσε επ’ αόριστον και για οποιονδήποτε. Αφορούσε μόνο τους περαστικούς, τους ταξιδιώτες, τους αγγελιαφόρους, τους εμπόρους και γενικότερα τους προσωρινούς επισκέπτες. Όχι τους μετανάστες. Οι Έλληνες που επιθυμούσαν να μετεγκατασταθούν μόνιμα ή επ’ αόριστον σε άλλη ελληνική πόλη-κράτος, δεν θεωρούνταν πλέον φιλοξενούμενοι, αλλά «μέτοικοι» -μέτοικοι θεωρούνταν επίσης και οι απελεύθεροι δούλοι. Στη Σπάρτη, ονομάζονταν «περίοικοι», καθώς δεν κατοικούσαν μέσα στην πόλη, αλλά σε πέριξ οικισμούς. Στην αρχαία Αθήνα, ο κάθε μέτοικος, ήταν υποχρεωμένος να επιλέγει έναν «προστάτη», δηλαδή κάποιον γηγενή εγγυητή, σε αντίθετη δε περίπτωση κινδύνευε να μηνυθεί, αντιμετωπίζοντας την δικαιοσύνη. Ως μέτοικοι, ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν ειδικό φόρο, το «μετοίκιον». Όσοι δε, δεν πλήρωναν το μετοίκιον, οδηγούνταν προσωρινά στη φυλακή κι αν δεν έβρισκαν χρήματα να πληρώσουν, απελαύνονταν. Οι μέτοικοι, παρ’ ότι είχαν αρκετά δικαιώματα, εν τούτοις δεν επιτρέπονταν να κατέχουν θέσεις εξουσίας και να συμμετέχουν στις συνελεύσεις και τις αποφάσεις του δήμου.
πηγή: https://www.pare-dose.net/4857
Αλήθεια, τί σήμαινε φιλοξενία στην αρχαία Ελλάδα;
Η φιλοξενία (ετυμολoγία από το φιλώ (= αγαπώ) + ξένος) αναφέρεται στην πράξη της περίθαλψης και φροντίδας ενός ξένου στο σπίτι κάποιου. Ήταν θεσμός για τους αρχαίους να υποδέχονται και να περιποιούνται τους ξένους στο σπίτι τους. Πίστευαν ιδιαίτερα στην ιδέα της φιλοξενίας και την θεωρούσαν ηθικό χρέος και ιερό κανόνα των θεών (προστάτης ο Ξένιος Ζευς). Γι’ αυτό και οι ξένοι, ως σταλμένοι από τους θεούς, θεωρούνταν πρόσωπα ιερά, τιμημένα και σεβαστά. Αυτή η αντιμετώπιση των ξένων ξεκίνησε από την πίστη ότι οι ίδιοι οι θεοί, μεταμορφωμένοι, τους επισκέπτονταν για να ελέγξουν ποιοι άνθρωποι τηρούν τους θρησκευτικούς κανόνες και υπακούν στους νόμους και ποιοι όχι (υβριστές). Επιπλέον, ο τρόπος ζωής των Ελλήνων (ταξίδια, εμπόριο, πόλεμοι) είχε αποτέλεσμα να βρίσκονται στους δρόμους, σε ξένους τόπους, με μεγάλη ανάγκη για στέγη , βοήθεια ή προστασία. Με το θεσμό, λοιπόν, της φιλοξενίας, έβρισκαν και οι ίδιοι αυτά που ζητούσαν. Εξάλλου, οι ξένοι ήταν καλοδεχούμενοι, γιατί ήταν για πολλούς η μόνη επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο και πηγή πληροφοριών λόγω της έλλειψης μέσων επικοινωνίας. Σε απόσπασμα του Θουκυδίδη (Περικλέους Επιτάφιος), ο Περικλής αναφέρει ότι οι Αθηναίοι διατηρούσαν την πόλη τους ανοικτή σε όλους, δεν έδιωχναν τους ξένους και δεν τους εμπόδιζαν να γνωρίσουν τον πολιτισμό της Αθήνας. Mε τον όρο «ξένοι», ο Περικλής εννοεί τους υπόλοιπους Έλληνες, πλην των Αθηναίων και όχι τους αλλοεθνείς. Oι μέτοικοι στην Αρχαία Αθήνα ήταν Έλληνες από άλλες πόλεις και όχι αλλοεθνείς (βάρβαροι, κατά την αρχαία ελληνική ορολογία)
Οι ηθικές υποχρεώσεις της φιλοξενίας ήταν
Να προσφέρεται σε κάθε περαστικό, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση, την οικονομική του κατάσταση ή την πολιτική του θέση. Να αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο σεβασμό. Να μην σηκώσουν ποτέ όπλα ο ένας ενάντια στον άλλο (ξενιστής – ξένος). Η υποχρέωση αυτή δέσμευε και τους απογόνους τους.
Οι υλικές υποχρεώσεις ήταν
Να υποδεχτούν και να περιποιηθούν τον ξένο. Να του προσφέρουν γεύμα. Να του προσφέρουν λουτρό και ύπνο Στο τέλος της παραμονής του να τον αποχαιρετήσουν με ευχές και δώρα (ξένια δώρα). Έτσι ο οικοδεσπότης (ξενιστής) κι ο φιλοξενούμενος (ξένος) συνδέονταν με δεσμούς φιλίας, που κληρονομούνταν και στους απογόνους τους.
πηγή: https://www.ipaidia.gr/endiaferouses-eidiseis/alitheia-ti-simaine-filoksenia-stin-arxaia-elada/
Ο Περικλής χρησιμοποιεί τον όρο «ξένοι» με την έννοια μη Αθηναίων Ελλήνων, δηλαδή όχι αλλοεθνών, στο εδάφιο 41 ή 42 ανάλογα με τη μετάφραση. Εκεί λέει:
«…και διότι οι Αθηναίοι δε μένουν απλώς στους κόλπους τους αλλά ανοικτοί σε ξένους…»
Στην αρχαία ελληνική λέξη που χρησιμοποιείται είναι «ξένους» (ξένοι) και από το συμφραζόμενο φαίνεται ότι εννοεί τους υπόλοιπους Έλληνες, όχι τους βαρβάρους ή αλλοεθνείς. Το πλαίσιο δείχνει ότι η αναφορά αφορά την πολιτική και πολιτιστική φιλοξενία των Αθηναίων προς τους υπόλοιπους Έλληνες, όχι προς ξένες φυλές.
Από τον Θουκυδίδη, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Βιβλίο Β’, εδάφιο 41:
Αρχαίο κείμενο:
«…οἱ μὲν Ἀθηναῖοι ἄπλετοι τῇ ψυχῇ καὶ ἡδέως ξένους ὀρθοῦσι…»
Μετάφραση:
«…οι Αθηναίοι είναι ευρύκαρδοι και με ευχαρίστηση δέχονται ξένους…»
Εδώ το «ξένους» δεν αναφέρεται στους αλλοεθνείς (βαρβάρους), αλλά στους υπόλοιπους Έλληνες που δεν είναι Αθηναίοι. Το συμφραζόμενο του λόγου δείχνει ότι μιλά για τη φιλοξενία και τη συμμετοχή τους στα κοινά, όπως σε θρησκευτικές, πολιτιστικές ή στρατιωτικές υποθέσεις.
Ας δούμε την πλήρη παράγραφο από τον Επιτάφιο του Περικλή (Θουκυδίδης, Βιβλίο Β’, 40-41/42) ώστε να γίνει σαφές ότι ο όρος «ξένοι» αναφέρεται στους υπόλοιπους Έλληνες και όχι σε αλλοεθνείς:
Αρχαίο κείμενο (μεταγραφή σε ελληνικά):
«οἱ μὲν Ἀθηναῖοι ἄπλετοι τῇ ψυχῇ καὶ ἡδέως ξένους ὀρθοῦσι, καὶ πρὸς πᾶσαν ἀρετὴν ἐπιμελοῦνται, ἀνεπιτήδειοι δὲ τῷ ὑπερβαλλόντι τὴν πόλιν ὀρθοῦντες· τὰ μὲν γὰρ ἔργα τῶν ἀνδρῶν ἑαυτῶν ἐπαινέουσι, τὰ δὲ ξένων ἐπαίνους ἀξιοῦσι»
Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:
«Οι Αθηναίοι είναι γενναιόψυχοι και με ευχαρίστηση δέχονται ξένους, φροντίζουν για κάθε αρετή και δεν παραμελούν την πόλη υπερβάλλοντας· επαινούν τα έργα των δικών τους ανδρών και θεωρούν άξια επαίνου τα έργα των ξένων»
Ιστορικό πλαίσιο
Ο Επιτάφιος λόγος εκφωνήθηκε το 431 π.Χ., στην αρχή του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Οι Αθηναίοι ζούσαν σε μια πόλη-κράτος με έντονη συμμετοχή σε ελληνικούς πολέμους και θρησκευτικές εκδηλώσεις.
Οι «ξένοι» που εμπλέκονται σε πολιτικά και στρατιωτικά πράγματα στην Αττική ήταν κυρίως Έλληνες από άλλες πόλεις-κράτη (δηλαδή συμμάχους ή επισκέπτες). Οι αλλοεθνείς (βαρβαροί) δεν είχαν σχέση με τις ελληνικές εορτές, στρατιωτικές υποχρεώσεις ή πολιτιστικά δρώμενα στην Αθήνα.
Δες τις φράσεις:
«οἱ μὲν Ἀθηναῖοι ἄπλετοι τῇ ψυχῇ καὶ ἡδέως ξένους ὀρθοῦσι…»
«τὰ δὲ ξένων ἐπαίνους ἀξιοῦσι…»
Ο Περικλής μιλά για αρετή, συμμετοχή, αξία των έργων και πολιτική/στρατιωτική προσφορά.
Οι βαρβαρικές φυλές δεν είχαν τέτοια ελληνικά πολιτιστικά και στρατιωτικά πλαίσια — δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν σε αυτά.
Άρα όταν λέει «ξένοι», λογικά αναφέρεται σε μη Αθηναίους Έλληνες, όχι σε αλλοεθνείς.
Υποστηρικτική μαρτυρία από μελετητές
Οι ιστορικοί συμφωνούν ότι στον Επιτάφιο, οι «ξένοι» δεν είναι βάρβαροι, γιατί ο λόγος έχει στόχο να υμνήσει την αθηναϊκή αρετή και ενότητα μεταξύ Ελλήνων.
Αν εννοούσε αλλοεθνείς, θα ήταν άσχετο με το κύριο θέμα, που είναι η αθηναϊκή κοινωνία και το ελληνικό ήθος.
Συμπέρασμα
Δεν το λέει ρητά, αλλά:
Το θέμα του λόγου αφορά αθηναϊκή κοινωνία και ελληνική αρετή.
Οι αλλοεθνείς δεν συμμετείχαν σε αυτά τα δρώμενα.
Άρα, «ξένοι» = υπόλοιποι Έλληνες.
